Przejdź do treści głównej

Po co są organizacje pozarządowe (NGO)?

Jaka jest rola NGO? Jakie funkcje pełnią organizacje pozarządowe w społeczeństwie i gospodarce?

 

Organizacje pozarządowe stanowią istotny ele­ment demokracji i społeczeństwa obywatelskiego. Pełnione przez nie role można podzielić na:

FUNKCJE SPOŁECZNE I POLITYCZNE

  • ekspresja dążeń i zainteresowań

Organizacje umożliwiają wspólne działanie ludzi o podobnych zainteresowaniach, wzbogacając ich życie i życie społeczności.

  • tworzenie i różnicowanie opinii publicznej - działania opiniotwórcze

​Organizacje społeczne promują różnorodność, różnicują opinie, co sprzyja powstawaniu alternatywnych poglądów na różne sprawy.

  • działania na rzecz interesów mniejszości – rzecznictwo

​Organizacje występują w obronie praw grup społecznych, w tym mniejszości lub grup dyskryminowanych. Część z nich reprezentuje intere­sy swoich członków (związki zawodowe, koła kombatanckie), intere­sy mniejszości (seksualnych, politycznych, etnicznych czy wyznanio­wych), a także „mniejszości statusu” (np. bezdomnych czy kobiety).

  • troska o wspólne dobro

​Część organizacji stoi na straży dobra wspólnego, w świecie poza­rządowym nazywa się je nawet czasem organizacjami strażniczy­mi. To np. organizacje ekologiczne, organizacje zajmujące się dzia­łaniami antykorupcyjnymi lub monitorującymi postępowanie administracji (watch dog), prawami człowieka.

  • integracja społeczna

​Organizacje pozarządowe sprzyjają włączeniu w życie społeczne osób lub grup zagrożonych marginalizacją, np. długotrwale bezro­botnych czy niepełnosprawnych. W ten sposób sprzyjają rozwojo­wi ich zaufania do instytucji demokratycznych i uczą współpracy. Organizacje podejmują również działania, które zmierzają do pod­noszenia standardu życia grup o niskim statusie ekonomicznym lub społecznym. Dzięki temu ludzie mało zarabiający mają dostęp do dóbr i usług, które inaczej byłyby poza ich zasięgiem.

  • inicjowanie zmiany społecznej

​Organizacje przyczyniają się do zmian o charakterze systemowym, np. powstania zmian prawnych. W Polsce przykładem tego typu oddziaływania może być uchwalenie w czerwcu 2003 roku Ustawy o zatrudnieniu socjal­nym, inspirowanej przez organizacje pracujące z osobami bezdom­nymi i uzależnionymi.

  • uzupełnianie działań państwa

​Organizacje dążą do wypełnienia luk w publicznym systemie zdro­wia, edukacji, usług socjalnych czy kultury i dlatego ich istnienie jest tak istotne dla poprawiania jakości życia obywateli i zapew­niania im dóbr oraz usług, adekwatnych do ich potrzeb, dostosowa­nych do lokalnej sytuacji. Przykładem mogą być małe szkoły, które prowadzone przez stowarzyszenia, funkcjonują tam, gdzie gminom prowadzić się ich nie opłaca.

  • kształcenie liderów

​Organizacje pozarządowe są szkołami demokracji. Uczą uczestnic­twa w debacie publicznej i zgodnego z regułami demokratycznymi konfrontowania własnych interesów z interesami innych. Co równie ważne, kształtują liderów społecznych, sprawnych menadżerów.

 

FUNKCJE EKONOMICZNE

  • zatrudnienie

​Sektor pozarządowy daje pracę. W krajach Europy Zachod­niej wskaźnik ten jest dość wysoki: w Belgii czy Holandii osiąga ok. 10 – 14% wszystkich zatrudnionych. W Polsce ta jego funkcja pozostaje wciąż słabo rozwinię­ta. Według ostatnich badań Stowarzyszenia Klon/Jawor 20% polskich organizacji pozarządowych zatrudnia pracowników na podstawie umowy o pracę, natomiast 45% organizacji w ogóle nie zatrudnia pracowników (na podstawie umowy o pracę czy umów cywilno-prawnych).  

W opracowaniu wyników badań "Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2015" przeczytasz więcej o zatrudnieniu w NGO.

  • szkoła przyszłego zatrudnienia

​Sektor pozarządowy szkoli przyszłych pracowników. Organizacje pozarządowe korzystają z pracy ochotników. W ten sposób kształ­cą przyszłych pracowników, nie tylko w dziedzinie, którą się zajmu­ją, ale i przekazując dobre wzory: zaangażowania w pracę, odpowie­dzialności, kreatywności i samodzielności.

  • dostarczanie usług

​Podobnie jak podmioty komercyjne i instytucje administracji publicznej, organizacje świadczą rozmaite usługi. Dotyczy to zwłaszcza usług o charakterze socjalnym (np. zdrowotnych) lub usług publicznych (np. edukacyjnych). Usługi te stanowią część uprawnień każdego obywatela, są często nieodpłatne. Są to też usługi, które od­powiadają na potrzeby grup, mających niewielką siłę nabywczą, a więc nieatrakcyjne rynkowo, a także usługi, których świadczenie wymaga na przykład zaufania. W tego rodzaju działaniach organi­zacje pozarządowe są z reguły lepsze niż firmy lub instytucje administracji publicznej. Wyższa jakość oferowanych usług wynika z tego, że usługi oferowane przez organizacje są zwykle tańsze, organizacje szybciej dostosowują się do potrzeb osób, dla których pracują, dysponują także lepszym rozeznaniem potrzeb.

  • pilnowanie wykorzystania dóbr publicznych

​Organizacje pełnią funkcję strażnika dóbr publicznych, za­rządzanych przez administrację. Dobrami publicznymi są np. oświe­tlenie uliczne, ale także porządek publiczny, czyste środowisko. Organizacje pilnują, aby korzystano z nich w sposób odpowiedni i aby dostęp do nich był równy oraz by nie zostały one wyeksploatowane (tę ich funkcję – szczególnie w sfe­rze ekologii – określa się czasem jako promowanie zrównoważone­go rozwoju).

  • proponowanie innowacyjnych rozwiązań

​Organizacje pozarządowe proponują często zupełnie niekonwen­cjonalne, nowe formy działania. Nowatorstwo podejmowanych przez nie działań polega przede wszystkim na zdolności tworzenia procedur, wzorców zachowań i modeli organizacyjnych w natural­ny sposób wyrastających z otoczenia, w którym są wprowadzane.

  • zmniejszanie wydatków na świadczenia społeczne

​III sektor to w znacznej mierze organizacje działające na rzecz włą­czenia do życia społecznego grup marginalizowanych, pracujące z tzw. „trudnymi klientami”, osobami w dużym stopniu zależnymi od państwowych instytucji pomocy społecznej. Z perspektywy bu­dżetu państwa działalność organizacji oznaczać może więc mniej­sze wydatki na świadczenia społeczne, mniejsze zatrudnienie w szarej strefie czy niższe wydatki na ochronę zdrowia.

  • pośrednie wsparcie dla rozwoju gospodarczego – tworzenie „kapitału społecznego”

III sektor buduje kapitał społeczny, a więc pośrednio wspiera rozwój gospodarczy.


Opracowanie na podstawie publikacji Stowarzyszenia Klon/Jawor „Elementarz III sektora”, Warszawa 2005.

Wyraź opinię 17 4